Form Records List Form Records List

محورهاي گردشگري استان سيستان و بلوچستان

راهنمای محورهای گردشگری زاهدان

مسیر زاهدان به زابل

زاهدان سه راهی دشتک- محمدآباد: شهر سوخته – طبیعت زیبای چاه نیمه – قلعه رستم- کوه خواجه – ارگ سه کوهه – دهانه غلامان – قلعه دوست محمد خان – قلعه مچی –روستای قلعه نو – آسباد سیستان – زیارت بی بی دوست – زیارت آقاسید باقر-دریاچه هامون

مسیر زاهدان به سراوان

زاهدان – خاش- سراوان: سرو کهنسال دهپابید – مناره مسجد قدیمی خاش- زیارتگاه مرتضی علی- قلعه حیدرآباد خاش – قلعه کنت – قلعه دزک – قلعه سب – تپه کلاتک – سنگ نگاره های دره نگاران – اسپیج – روستای کلپورگان – روستای ناهوک

مسیر زاهدان به نیکشهر

زاهدان – خاش- ایرانشهر - نیکشهر: سرو کهنسال دهپابید – مناره مسجد قدیمی خاش- زیارتگاه مرتضی علی- قلعه حیدرآباد – قلعه ناصری ایرانشهر -  بیت رهبری – موزه ایرانشهر – قلعه بزمان – قلعه چهل دختر – درمانگاه قدیمی ایرانشهر- قلعه قصر قند – باغ کشاورزی بمپور

مسیر زاهدان  به چابهار

زاهدان – خاش – زابلی – سرباز- راسک – چابهار: سرو کهنسال روستای ده پابید – مناره مسجد قدیمی خاش – زیارتگاه مرتضی علی – قلعه حیدرآباد- قلعه قدیمی سرباز- قلعه پیشین- حیات وحش سرباز- (مامن تمساح پوزه کوتاه گاندو) – مقبره سید غلامرسول- قلعه تیس عمارت قدیمی پست چابهار- موزه چابهار- مسجد بزرگ تیس- قلعه پرتقالیها- تالاب صورتی- گلفشان- کوههای مینیاتوری- سواحل ماسه ای- جنگلهای شناور حرا- سواحل صخره ای

مسیر زاهدان به راسک

زاهدان – خاش- ایرانشهر - راسک: سرو کهنسال دهپابید – مناره مسجد قدیمی خاش- زیارتگاه مرتضی علی- قلعه حیدرآبادخاش – قلعه ناصری ایرانشهر -  قلعه دامن- گلفشان پیر گل- موزه ایرانشهر-  بیت رهبری – قلعه بزمان – قلعه چهل دختر – درمانگاه قدیمی ایرانشهر- قلعه قدیمی سرباز- قلعه پیشین

صنايع دستي - زاهدان -لنج سازي

لنج سازی

یکی از هنرهایی که از دیرباز در مناطق ساحلی این استان رواج داشته است، لنج سازی است. این هنر که بیشتر جنبه ی صنعتی دارد، بیشتر در بندر کنارک و چابهار رواج دارد.

لنج نوعی کشتی کوچک باری است که دارای یک قایق بزرگ موتوری با عرشه باز یا نیمه باز است که از آن در هنگام حمل و جابه‌جایی بار و صید آبزیان استفاده می‌شود و از این‌رو نقش مؤثری در زندگی و امرار معاش بخش اعظمی از مردمی که نانشان را از طریق آب به دست می‌آورند ایفا می‌کند.

لنج سازی سابقه دیرینه در این استان دارد و لنج های ساخته شده در این استان جزء بهترین و با کیفیت ترین لنج های کشور محسوب می شود

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

صنايع دستي - زاهدان -خراطي

خراطی

خراطی، هنری است که علاوه بر استان سیستان و بلوچستان در استان های دیگر مثل لرستان رواج دارد. خراطی در اصل هنر ساخت اشیا از چوب است که با کمک دستگاهی مخصوص و بعد از طی مراحلی، اشیایی چون  قلیان، گهواره، پایه ی آباژور و ظروف تولید می شوند.

بقایای نقش برجسته‌های کاخ داریوش در تخت جمشید که در آنها تخت و چهار پایه و عودسوز مزین به هنر خراطی هستند، حکایت از قدمت دیرینه ی این هنر دارند.

 

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

 

صنايع دستي - زاهدان -نمدمالي

نمد مالى

 

از دیگر هنرهاى دستى نمدمالى است. شستن، رنگرزى و تهیه پشم وظیفه مردان بلوچ مى‏باشد ولى ساخت نمد به عهده بانوان است. بعضى از نمدهاى بلوچ به لحاظ ترکیب متنوع رنگ‏ها از آثار هنرى نیز محسوب می‏شود

 

 

 

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

 

 

صنايع دستي - زاهدان -پلاس بافي

پلاس بافی

پلاس نوعی زیرانداز است که مثل گلیم و قالی برای بافت آن، ابتدا چله کشی انجام می شود. در مرحله بعد، الیاف رنگین پشم تابیده را به شکل خطوط افقی از تار عبور می دهند و شانه می زنند. زمینه ی پلاس را معمولا خطوط افقی و رنگارنگ تشکیل می دهند. پلاس در اصل یک نوع گلیم پشمی است که از گذشته های دور از آن به عنوان زیرانداز جهت حفاظت از رطوبت، سرما و گرمای زمین به کار بسته می شده و از این جهت برای فرش کردن کف چادر عشایر بسیار مناسب بوده است.

پلاس و جاجیم نقش دوزی شده، در ظاهر شبیه به یکدیگرند اما تفاوتی هم دارند؛ در جاجیم خطوط عمودی هستند و در پلاس افقی.

پلاس را بیشتر به عنوان سجاده نماز و سفره پیش پای عروس استفاده می کنند.

 

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

صنايع دستي - زاهدان -سياه چادربافي

 

چادر بافى

یکی از هنرهای این استان که اغلب در میان عشایر و کوچ نشینان رواج دارد، چادر بافی است. چادرنشینان، برای اقام خود نیاز به چادری مستحکم دارند. آن ها این چادرها را از موی بز بر روی دار قالی می بافند و در آن زندگی می کنند.

سیاه‌ چادر نوعی چادر است که از موی بز سیاه و توسط زنان عشایر بافته می شود. عشایر در ییلاق و قشلاق مکانهای معینی برای اقامت دارند که معمولاً در زیر این سیاه چادر ها زندگی و استراحت می کنند. سیاه چادر ها همواره از موی بز بافته می شوند و این به چند دلیل مهم است. اول آنکه موی بز خاصیت بسیار مطلوبی برای حفظ آب در مواقع بارندگی دارد و معمولاً آب باران از جداره آن عبور نمی کند. دوم آنکه موی بز در دسترس و ارزان تهیه می شود. هر خانواده معمولاً ۲۰ الی ۵۰ رأس بز دارد که از موی بزها برای تهیه سیاه چادر استفاده می کنند. سومین خاصیت موی بز سبک بودن آن است و نسبت به چادره های برزنتی جمع آوری و حمل آن راحت تر است. در تابستان در روزهای آفتابی، استراحت کردن در زیر این سیاه چادر ها لذت بخش است.
نام مسکن عشایر آلاچیق است که از دو بخش تشکیل می‌شود. بخش بالایی چادر (سقف آن) سیاه‌چادر نام دارد و از موی بز بافته می‌شود. بخش دیگر دیواره جانبی است که چیق (یا چیت) نام دارد و از ترکیب نی و موی بز ساخته می‌شود.

چگونگی بافت سیاه چادر
هر سیاه چادر از چند «لت» تشکیل می شود. و هر «لت» نواری بافته شده از موی بز سیاه است. در حقیقت «لت» تکه ای از سیاه چادر است. زنان «لت» ها را که به شکل یک نوار بافته شده اند را به وسیله دستگاهی سنتی در محل زندگی خود می بافند. عرض بین ۴۰ تا ۶۰ سانتی متر است و طول آن گاه ۶، ۱۰ و یا ۱۵ متر است. زنان پس از بافتن «لت» ها آنها را از دو طرف به هم می دوزند تا کم کم به شکل سیاه چادر در آید.

وظیفه مردان و زنان در تهیه سیاه چادر

وظیفه مردان در بریدن موی بز و همچنین تهیه ابزار و فراهم نمودن کارگاه و همچنین دوختن «لت»ها به هم می باشد.
وظیفه زنان شستن، پاک کردن،حلاجی کردن موها، و تاباندن نخ ها بطوری که به حالت الیاف در آیند می باشد. تمامی مراحل بافتن سیاه چادر بر عهده زنان است و مردان هیچ گونه دخالتی در آن ندارند. دختران کوچک نیز مادران خود را در کار بافتن یاری می دهند و این فرصتی برای یادگیری و آموختن فنون دوختن سیاه چادر توسط مادران است. زنان برای بافتن یک سیاه چادر گاه بصورت دسته جمعی کار می کنند تا کار بافتن سریع تر به پایان برسد.


اندازه و شکل سیاه چادر در بین ایلات مختلف

در بین ایلات و عشایر ایران سیاه چادر ها با اندازه ها و شکل های متفاوت بافته می شوند. سیاه چادرها در کشورهای مختلف بافته می شده است. فیلبرگ تمامی سیاه چادرها در خاورمیانه و آفریقا را در تحقیقی جامع و کامل بررسی نموده است.

چیق :
چیق ، چیغ ، چیت یا نی چی پوشش دیواره چادر عشایر ایران است.
چیق از نی که به صورت خودرو در محل زندگی عشایر می‌روید و موی بز بافته می‌شود و از ورود گرما، سرما، باد، باران و خاک به درون چادر پیشگیری می‌کند.
از آنجا که نی‌ها توخالی هستند عایق حرارتی محسوب می‌وند. هنگام باران نیز به دلیل بالا رفتن رطوبت هوا نی‌ها منبسط می‌شوند و به هم می‌چسبند؛ به این ترتیب در برابر ورود آب به داخل مقاومت می‌کنند. همچنین، موی بز به دلیل داشتن لایه چربی مانع نفوذ آب می‌شود. هنگام گرما و خشکی هوا نی‌ها منقبض می‌شوند و هوا می‌تواند وارد و خارج شود و تهویه هوای ملایمی در چادر به وجود می‌آید. همچنین، تحقیقات نشان داده است که مار و جانوران دیگر نمی‌توانند از موی بز عبور کنند و وارد چادر شوند.
در چیق‌بافی برای تزئین چیق از پشم و کامواهای رنگی استفاده می‌کنند. نقش‌های به کار رفته روی چیق هندسی و ذهنی است .

 

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

صنايع دستي - زاهدان -گليم بافي

گلیم بافی

گلیم بافى هم یکی دیگر از صنایع دستی سیستان و بلوچستان است که در تمام این استان به خصوص در بین عشایر، طوایف بلوچ و بلوچ های ساکن سیستان بافت آن رواج دارد. عشایر این خطه، مواد اولیه گلیم را از پشم دام های خود تهیه می کنند. رنگ های گلیم سیستان و بلوچستان هم بیشتر تیره، با زمینه ی قهوه ای، قرمز تیره مایل به قهوه ای، آبی سیر و شتری و رنگ های روشن مثل زرد، سبز، کرم، قرمز و سفید است. نقش های این گلیم هم عموما راه راه و طرح های هندسی است. نوع گلیمی که در سیستان تولید می شود با نوع بلوچی آن، در نحوه ی برپایی دستگاه گلیم تفاوت دارد.

اگر به دنبال تحفه ای از سفرتان به این استان هستید، گلیم را می توایند در ابعاد مختلف، با کاربری های مختلف از جمله،  زیراندازف چادر شب، کناره، سجاده، جوال و … خریداری کنید.

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

صنايع دستي - زاهدان -قالي بافي

قالی بافی

قالی و گلیم بافی از آن دست هنرهای اصلی ایرانی است که در اکثر استان ها و شهرها به آن مشغولند؛ زنان و دختران بلوچ هم از این قاعده مستثنا نیستند در زمان فراغت خود به بافت قالیچه می پردازند. قالی بافی تاریخی بس طولانی در سیستان و بلوچستان دارد تا جایی که فرش سیستانی از شهرت خاصی برخوردار است. جالب است بدانید که قالی سیستان از لحاظ مبنای تاریخی به ۳ دسته مختلف تقسیم می شود:

نوع تاریخی یا کهن، که تا آغاز قرن چهاردهم هجری (بیستم میلادی) بافته شده است.
نوع میانه، که از حدود اواخر قرن سیزدهم هجری (نوزدهم میلادی) بافته شده و هنوز هم بافته می‌شود.
نوع نو، که هم اکنون بافته می‌شود.

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

صنايع دستي - زاهدان -دودني بافي

دودنی بافی

گویا انواع هنر در سیستان و بلوچستان از قدمتی طولانی برخوردارست؛ دودنی بافی نیز یکی از همین هنرهای تاریخی است که بیشتر مردم سیستان از آن در تزئین خانه شان و گاهی هم به عنوان دفع چشم زخم از مال و جان استفاده می کردند. اما متاسفانه، گردی از نامهربانی بر این هنر قدیمی نشسته و در حال فراموشی است. این روزها تجملات دنیای امروز، جای خود را به هنرهایی مثل دودنی بافی داده اند.

دودنی بافی در اصل تورهای تزئینی است که با گیاه علفی با برگ های ساده منقسم و گلهای زرد متمایل به سفید که در اکثر نقاط استان رویش دارد، درست می شود.

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

صنايع دستي - زاهدان -زيورآلات سنتي

جواهرات

به استناد متن های تاریخی هنر ترصیع در سیستان، نیشابور و هرات از سده های نخستین در جهان اسلام بسیار مشهور بوده و جالب است بدانید که جواهرات سیستان جزء هدایایی بودند که به مراکز حکومتی فرستاده می شده اند. وجود کوره های ذوب فلز بسیار قدیمی در این منطقه نشان از قدمت دور و دراز این هنر در این منطقه دارد.

کاربرد عمده ی زیورآلات برای خودآرایی بوده، اما گاه ریشه های مذهبی داشته و به عنوان قسمتی از بهای عروسی، از طرف خانواده ی داماد به عروس داده می شده است. 

اگر می خواهید از سفرتان به سیستان و بلچوستان، جواهرات و زیورآلات به یادگار ببرید، انتخاب های متنوعی پیش روی شما قرار می گیرد، چرا که این هنر تنوع زیادی در استان دارد؛ چیزی نزدیک به ۵۰ گونه مختلف از در (گوشواره)، چوری (النگو)، سربند، کپگو (گردن بند) و تاسنی (سنجاق سینه) را می توانید خریداری کنید.

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

صنايع دستي - زاهدان -سفالگري

سفال گری

سفال گری نیز از آن دست هنرهای قدیمی است که در سیستان و بلوچستان رواج دارد؛ برای درستی این ادعا می توان سفال های کشف شده در شهر سوخته را مصداق قرار دهید. 

روستای کلپورگان مهم ترین مرکز تولید سفال است که قدمتش در این هنر به پنج الی هفت هزار سال می رسد. بلوچی ها با استفاده از خاک رس اطراف محل زندگی شان، ظروف سفالی می سازند. سفال ها به علت نوع خاص خاک منطقه پس از پخت، قرمز رنگ می شوند. این ویژگی سفال منطقه ی کلپورگان را از سفال منطقه های دیگر متمایز کرده است.

زنان بلوچ، سفال ها را با دست می سازنند و از چرخ سفالگری استفاده نمی کنند. برای تزئین کردن سطح سفال ها از ترکیب آب و تیتوک (Tytok، سنگی که از کوه بیرک در نزدیکی محل بدست می آورند) استفاده می کنند، بعد با یک تکه چوب نازک ِ خرمای وحشی، روی سفال طرح و نقش می زنند. رنگ نقش ها قبل از پخت سفال قهوه ای ِ متمایل به قرمز است و پس از حرارت دیدن سیاه رنگ می شود.

هم اکنون در کلپورگان سراوان، هلونچکان نیکشهر و روستای کوه متیک سرباز سفالگری می کنند.

از محصولات سفالی می توان به کاسه، بشقاب، قندان، قوری، گلدان، سینی، کوزه، چلیم و… اشاره کرد که می توانند انتخاب خوبی برای سوغاتی سفرتان باشند.

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

صنايع دستي زاهدان - حصيربافي

حصیر بافی، خولک بافی، سیس بافی

حصیر بافی، سیس بافی، خولک بافی و یا خلک بافی، هنری که قدمتی طولانی، به درازای تاریخ شهر سوخته و دریاچه هامون دارد و در میان مردمان سیستان و بلوچستان از جایگاه ویژه ای برخوردار است. این هنر در منطقه ی سیستان با گویش (خولک بافی) و در بلوچستان با گویش (تگرد) تلفظ می شود که از نظر نوع مواد ساخت نیز با یکدیگر تفاوت هایی دارند. خولک از ساقه های نی و تگرد از داز (برگ درختان خرمای وحشی) تهیه می شود.

از محصولات حصیری سیستان می توان سایه بان، پرده و توتن (نوعی قایق حصیری) را نام برد. سواس (صندل)، کچو (خورجین)، روپگ (جارو)، پروند (کمربند جهت بالا رفتن از درخت نخل)، سمان (زیرانداز)، سفت (جانماز)، کپات(سبد کوچک) نیز از محصولات حصیری بلوچستان هستند.

روستاهای حاشیه ی کوه خواجه و شهرستان زابل از مهم ترین منطقه های تولید محصولات حصیربافی در سیستان و نیکشهر، سراوان وسرباز از مهم ترین مناطق تولید این نوع محصولات در بلوچستان هستند.

سیس رشته هایی از الیاف است که در اطراف تنه درخت خرما می‌روید و به آن گیس درخت خرما گفته می شود. در سیس بافی از این الیاف برای تهیه برخی از ملزومات زندگی همچون تک(نوعی زیرانداز حصیری)، نولک (نوعی سبد دسته‌دار برای حمل علوفه و ماهی)، سوند ( نوعی حصیر برای ایجاد حصار و محدود کردن فضا)، کتل ( نوعی زنبیل)، قفس (برای نگهداری مرغ)، انواع طناب و کلاهک آباژور استفاده می شود.

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

صنايع دستي - زاهدان -سکه دوزي

سکه دوزی و آینه دوزی

آینه دوزی و سکه دوزی، از آن دست اقلام هستند که در جهیزیه ی اغلب دختران سیستان و بلوچستان دیده می شود. این هنر بعد از سوزن دوزی، به دلیل مصارف تزئینی که دارد، در بین مردم و صد البته مسافران این استان بسیار محبوب است. به دوختن آینه در سایزهای مختلف در کنار پولک در لباس های محلی، جلیقه، روتختی و … را آینه دوزی و یا سکه دوزی می گویند. گاهی ممکن است این هنر را در کنار ابریشم دوزی، قیطان دوزی و بخیه های تزئینی ببینید. 

در این هنر از سکه، منجوق و مروارید، پولک، آینه، خرمهره، دکمه صدفی، نوار یراق و پارچه استفاده می شود. استقبال مردم از این هنر به خاطر زیبایی اش بسیار زیاد است و محصولاتش تنوع فراوانی دارد، حتی به صورت دیوارکوب نیز از هنر سکه دوزی استفاده می شود.

 نمونه های دیگر این هنر در رختخواب عروس و یا حتی گردن بند شتر در عروسی نیز به چشم می خورد.

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

صنايع دستي زاهدان- سياه دوزي

سیاه دوزی

سیاه دوزی نوعی سوزن دوزی است که تنها از نخ سیاه رنگ که معمولا ابریشمی است، در آن استفاده می شود و برای تزیین سرآستین و پیش سینه ی لباس ها به کار می رود. نحوه ی دوخت به این صورت است که با دوخت دندان موشی ِ بهم چسبیده نقش هایی مثلثی شکل روی لباس می زنند و گاهآ دربین دوخت دندان موشی از دوخت زنجیره هم استفاده می کنند.

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

صنايع دستي زاهدان - پريوار دوزي

پریوار دوزی

پریوار دوزی یا پلیوار دوزی، نام یکی دیگر از هنرهایی است که با دستان هنرمند مردمان سیستان و بلوچستان بر روی پارچه شکل می گیرد. در اصل پریوار دوزی سوزن دوزی و یا همان نوعی گلدوزی روی پارچه است و مستقیما بر روی لباس و یا پارچه به وسیله ی ابزاری مثل نخ، پارچه و سوزن دوخته می شود.

در این هنر، زمینه ی کار پارچه است که بخش هایی از آن با پریوار دوزی تزئین و زیبا می شود. در اصل این دوخت بیشتر در قسمت حاشیه ی روسری و اشارپ زنان بلوچی دیده می شود.

بیشتر اهالی بومی سیستان و بلوچستان و روستاهای شهرستان سراوان و ایرانشهر به این هنر مشغول هستند. البته در نقاط دیگری نیز از این هنر بهره‌مند هستند به عنوان مثال در بخش ایرندگان، از این هنر برای تزئین قسمت های پیش سینه، سرشلوار و دورآستین  و در روستاهای چانف، شکیم و … نیز با به کارگیری نخ ابریشم و هنر پریوار دوزی، کلاه، عرقچین، سرمه دان، بازوبند، جلد دعا را تزئین می کنند.

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

صنايع دستي - زاهدان -خامه دوزي

خامه دوزی (خمک دوزی)

خامه دوزی نام یکی دیگر از صنایع دستی استان سیستان و بلوچستان است که به آن خامک دوزی یا خمک دوزی و یا حتی سفید دوزی نیز می گویند. اما قدیمی ترین واژه برای این هنر همان خمک دوزی است. به این دلیل این نام را بر این هنر گذاشته بودند که در سال های دور، ابریشم بدون هیچ گونه پرداختی از قبیل رنگرزی و پخت و پز یا سفیدکاری و در واقع به صورت خام استفاده می شده است.

در اصل خامه دوزی همان سوزن دوزی است که در آن از نخ ابریشم استفاده می شود.

قدمت این هنر را با زمان پیدایش ابریشم در سیستان برابر می دانند و جالب تر آن که از سیستان در اولین نوشتارهای اسلامی با عنوان مرکز تولید بهترین بافته های پشمی و ابریشمی یاد شده است. سیستان به علت داشتن باغ های بسیار زیاد توت یکی از بزرگ ترین مرکزهای تولید ابریشم بوده است. منابع تاریخی می گویند در حدود صد سال پیش در روستای چلنگ ِ زابل کارگاه های تولید پیله و ابریشم وجود داشته است. اوج شکوفایی هنر خامه دوزی را به دوره های اشکانی و سیستانی نسبت می دهند.

شما جلوه های این هنر را می توانید در تزئینات لباس، جانماز، انواع دستمال و سفره ها ببینید و یکی از این اقلام که به هنر خامه دوزی مزین شده را با خود به یادگار ببرید.

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

سوزن دوزي

سوزن دوزی

سوزن دوزی نام یکی صنایع دستی استان سیستان و بلوچستان است که به دست توانا و هنرمند مردمان بلوچی بر روی پارچه نقش می بندد و جاودان می شود.

این هنر که در اصل، هنر تزئین پارچه است، سابقه ای طولانی و به دارازی قدمت تاریخ بلوچستان دارد و از این رو بعید نیست که آن را نام بلوچی دوزی به شما معرفی کنند.

در سوزن دوزی روی پارچه های ساده با نخ های رنگی و به کمک قلاب و سوزن طرح می زنند؛ طرح هایی که زنان بلوچ بیشتر از رویاهایشان الهام می گیرد. به همین جهت سوزن دوزی بازتاب دردها، آمال و آرزوهای زنان بلوچ است.

سوزن دوزی را بر روی سفره عقد، روتختی، کوسن، سجاده، رومیزی، پشتی و یا حتی لباس و … انجام می دهند.

جالب است بدانید که سوزن دوزی انواع مختلفی دارد که از این قرارند:

ابریشم‌‌دوزی، گلابتون‌‌دوزی، نقده‌‌ دوزی، پته‌‌دوزی، سکمه‌‌دوزی، بلوچ‌‌دوزی، ممقان‌‌دوزی، سرمه‌‌دوزی، شماره‌‌دوزی، پولک‌‌دوزی، منجوق‌‌دوزی، پیله‌‌دوزی، ده‌‌ یک‌‌دوزی، خامه‌‌دوزی، کمند‌‌دوزی 

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

 
بندر گواتر

در منتهي اليه جنوب شرقي ايران، در آخرين نقطه مرزي آنجا كه شهرستان چابهار به خط تماس با مرز پاكستان مي رسد، بندري كوچك و قديمي اما زرخيز به نام «گواتر» قرار گرفته كه چندصباحي است براي سرمايه گذاران كشورمان نامي آشنا گشته است. گواتر’، تكه كوچكي از محدوده سيستان و بلوچستان واقع در منتهي اليه جنوب شرقي سرزمين زرخيز ايران اسلامي، چون گوهر بهشتي در ساحل درياي عمان مي درخشد. گواتر برگوشه يي از گستره اين خاك دوست داشتني همچنان ايستاده است و خوش مي درخشد. در این بندر جنگل های حرا نیز واقع شده است

پيرمردي از اهالي منطقه رونق گذشته گواتر را اين چنين تصوير مي كند: بعد از اسلام اين سرزمين «مكران» نام گرفت كه درحال حاضر منطقه جنوبي بلوچستان نيز به نام «مكران » معروف است. بندر گواتر درهمين مكان و درانتهاي جاده فرعي مشرف به خليج گواتر قرار گرفته است و صيادان در فصل صيد در داخل كپرها به استراحت پرداخته و درزمان مناسب از شبانه روز دل به دريا مي زنند تا تور خود را از ماهي هاي ذي قيمتي چون شير و شوريده پركنند. گواتر كه در جنوب شرقي ايران، آخرين آبادي است هم اكنون به يكي از قطب هاي اميدبخش در افزايش صادرات غيرنفتي تبديل شده است. گواتر يكي از زيباي ترين سواحل ايران زمين را به خود اختصاص داده ، جنگل هاي حرا از يك طرف، جز و مد زيبا از سوي ديگر و حركت خرامان خرامان خرچنگ ها بي شمار بر ساحل شني اين خطه از چابهار زيبايي چنداني بخشيده است. گواتر به واسطه قرار گرفتن در مجاورت جنگل هاي حرا يكي از مناطق حفاظت شده محيط زيست به شمار مي رود. در سمت ايران رودخانه باهوكلات و در سمت پاكستان رودخانه نهردشت به خليج گواتر مي‌ريزند. آغاز اين خليج در سمت خاوري دماغه جيواني است و پايان آن در سمت باختر در نقطه‌اي به نام پسابندر است.

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

روستاي زيباي تيس

بندر قدیمی تیس سابقه‏ ای چندین هزارساله داره. وجود آثار تاریخی کهن از قبیل قلعه ها، قبور و....حاکی از وجود تمدنی بسیار قدیمی در این محل است که بسیاری از این آثار مورد شناسایی قرار گرفته اند.
پرتغالیها نخستین کشور استعماری بودند که بر چابهار و تیس تسلط یافتند و تا سال ۱۰۳۱ ه.ق چیرگی خود را حفظ کردند. انگلیسی‏ها بعد از پرتغالیها به این منطقه وارد شدند. اما امروزه تیس روستایی بیش نیست که در محدوده منطقه آزاد چابهار قرار گرفته و در مسیر ارتباطی چابهار - کنارک توجه هر مسافری را به خود جلب می کند، رودخانه لاوری از میان روستا می گذرد . بلندی های چندی مانند کوه های شهباز، پیلبند و لاوری، روستای تیس را احاطه کرده است.
این روستا آب و هوای گرم و خشک دارد. روستای تیس از مراکز عمده سوزن دوزی است که بیشتر از سوی زنان روستا تولید می شود. این روستا دژی به نام قلعه پرتغالی ها دارد که از دیدگاه دیرینگی و نوع معماری شایان توجه است ولی هم اکنون ویرانه ای از آن به جای مانده است. همچنین ساحل شنی و کوه های بسیار زیبایی دارد.

روستاى تيس از نظر موقعيت جغرافيايى 5كيلومترى شمال غربىچابهاردر ضلع شرقى منطقه آزاد تجارى قرار گرفته است داراى بهترين موقعيت براى گردشگران ومسافران در شهرستان چابهار ميباشد.

 

 تیس (طیس)، یا تیز، مهم‌ترین بندرگاه و مرکز بازرگانی ناحیۀ تاریخی مکران. این بندر امروزه اهمیت و اعتبار گذشتۀ خود را از دست داده است و به صورت روستایی ساحلی در 9 کیلومتری شمال بندر چابهار در کرانۀ خاوری خلیج چابهار بر سر راه چابهار به نیک‌شهر و بندر کنارک جای دارد (جعفری، 320؛ راهنما...، 8).
روستای تیس دارای آب و هوایی گرم و خشک است و کوههای شهبازبند از شمال خاوری، لاوری از خاور و پیل‌بند از جنوب‌خاوری آن را در بر گرفته‌اند و رودخانۀ لاوری از میان‌آن می‌گذرد. مردمان تیس به کار کشاورزی، دامداری و ماهیگیری اشتغال دارند، به زبان بلوچی سخن می‌گویند و از لحاظ دینی مسلمانِ سنی مذهب‌اند. بر اساس سرشماری 1385ش، 776 خانوار (873‘3 نفر) در این روستا ساکن بوده‌اند ( فرهنگ...، 138/81؛ «درگاه...»، بش‍‌ ).
پیشینۀ تاریخی: کهن‌ترین آگاهیها از بندر تیس به دورۀ ساسانی باز می‌گردد. تیس در آن روزگار بندر غربی استان مکران به‌شمار می‌آمد و توسط جاده‌ای به پوهل پهرگ1 (فوهل ـ فهره) ایستگاه مرزی ساسانیان بر کرانۀ رود بمپور می‌پیوست (برونر، 773, 777) و بر سر راه دریایی ابریشم بود (رایین، 240).
ابن بلخی فتح تیس را به دست تازیان، توسط لشکر بصره دانسته، ولی به تاریخ این رویداد اشاره نکرده است (ص 283). در نوشته‌های جغرافیایی سدۀ 4ق/10م که از این شهر با نام تیز یاد شده، آگاهیهای روشن و جالبی دربارۀ آنجا گزارش شده است. بزرگ بن شهریار رامهرمزی، ناخدای ایرانی، در نیمۀ نخست سدۀ 4ق نام تیز را در اثر معروف خود عجائب الهند آورده است (ص 83، 102). در حدودالعالم تیز نخستین شهر از حدود سند و بر کران دریا به‌شمار رفته است (ص 124). مقدسی تیز را باراندازی معروف، پر از نخلستان، دارای چندین کاروان‌سرا، مسجدی زیبا و مردمی میانه‌حال نوشته است (ص 478). ابودلف هنگامی که از بهترین آب معدنی جهان در سلماس سخن گفته، افزوده است که همانند این آب را فقط در شهر تیز و ناحیۀ مکران دیده است (ص 51-52). اصطخری تیز را بزرگ‌ترین شهر مکران و فرضۀ (بندرگاه) این سرزمین نامیده است (ص 177).
در 360ق/971م عابد بن علی از سرداران عضدالدولۀ دیلمی پس از سرکوب شورش قفصها و بلوچها، تیز را گرفت و در آنجا دست به کشتار گشود و گروهی از مردم آنجا را نیز به اسارت برد، تا آنکه مردم تیس ناگزیر شدند دست از نبرد کشیده، راه و رسم مسلمانی پیش گیرند (ابن اثیر، 8/613؛ ابوعلی مسکویه، 2/298-299). این رویداد نشان می‌دهد که گروههایی از مردم این سرزمینها، تا آن هنگام هنوز مسلمان نشده بودند.
در 422ق/1031م مسعود غزنوی سپاهی به تیز فرستاد و آنجا و سرزمینهای مجاورش را تصرف کرد (ابن اثیر، 9/412). در سفر ملک قاورد، از شاهان سلجوقی کرمان (سل‍ 433-466ق) به مکران، تیس مرمت گردید (وزیری، 1/349). در زمان ارسلان شاه (495-536 ق) مجدالدین وزیر، برای نظارت به بندر تیز گسیل شد و در آنجا با مردم به عدالت رفتار کرد (افضل‌الدین، 145-146).
1. Puhl-Pahrag
در دوران سلطنت طغرل سلجوقی (551-562 ق) بندر تیز از چنان رونقی برخوردار گردید که تمغای (باج و خراج) آن به 15 هزار دینار اجاره رفت (وزیری، 1/370-371). افضل‌الدین کرمانی در سدۀ 6 ق/12م در کتاب عقدالعلى بیشترین آگاهیها را دربارۀ بندرتیس داده است؛ بنا به نوشتۀ او، از این بندر کالاهای بسیار، از راه بازرگانی و دستمزد کشتیها به خزانۀ پادشاه می‌رسیده، و تیس بندرگاه مردم هند، سند، حبشه، زنگبار، مصر، دیار عرب، عمان و بحرین بوده است. وی از فراورده‌های کمیاب و نیز برده‌های هندی، حبشی و زنگی سخن گفته است که همۀ آنها را از تیس به جاهای دیگر می‌برده‌اند (ص 127-128). در همین زمان است که این بندر از دیدگاه بازرگانی بر هرمز ــ که رو بـه ویرانـی بـود ــ بـرتـری یـافت (لستـرنـج، 330). پس از درگذشت ملک طغرل، و رو به زوال نهادن جیرفت و قمادین، کاروانهای بازرگانی مسیر خود را از بندر تیس برمی‌گزیدند و به همین سبب، مردم آن بسیار ثروتمند شده بودند (محمدبن ابراهیم، 176).
در 584 ق/1188م، تیس بدون شک یک بندر بزرگ به‌شمار می‌آمده، و کاروانها به علت ناامنی و بسته بودن راه بندر هرمز، از راه آن رفت‌وآمد می‌کردند. بندر تیس همچنین مرکزی برای خرید و فروش شکر مکران و احتمالاً مرکز تجارت گندم سیستان بوده است (سایکس، 110). در نیمۀ نخست سدۀ
8 ق/14م، برخی تیس را مرکز مکران، و برخی آن را از شهرهای بزرگ این سرزمین به‌شمار آورده‌اند (ابوالفدا، 22؛ حمدالله، 262).

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان

چهار راه رسولي

این بازار یک خیابان بزرگ پر از مغازه و مرکز خرید است که حتی یک سطل زباله هم در آن دیده نمی‌شود و برای گشت‌وگذار در آن، یک روز هم کم است.

لباس‌های دست دوم را هر سه‌ماه یک‌بار از مرز پاکستان می‌آورند، روی چوب‌رختی آویزان و برای فروش عرضه می‌کنند. همه نوع لباس با قیمت‌های بسیار ارزان در «بازار رسولی» زاهدان پیدا می‌شود!

بسیاری از گردشگران هم فقط برای دیدن و خرید از این بازار راهی این شهر می‌شوند .از لباس و کفش کوهنوردی گرفته تا لباس‌های رنگارنگ سنتی مردم پاکستان، در این بازار عرضه می‌شود. کفش‌های رنگارنگ زنانه در بسیاری از مغازه‌ها روی هم تلنبار شده‌اند و به مغازه‌ها که وارد می‌شوید خریداران در حال زیر و رو کردن آن‌ها هستند.

برخی کوچه‌ها نیز پر از میزهایی است که روی آن‌ها، لباس‌های دست چندم روی هم ریخته‌ شده‌اند.

برخی مشتری‌های بازار رسولی کوهنوردانی هستند که بعد از صعود به کوه تفتان، زمانی را هم برای خرید از این نقطه مشهور شهر زاهدان می‌گذارند؛ چون معتقدند جنس‌های این بازار، هرچند دست دوم هستند، اما اصل‌اند و سال‌ها در سرما و گرمای کوهستان دوام می‌آورند. شاید هم دیدن قیمت ۱۰ هزار تومان برای یک شلوار ورزشی کمی وسوسه‌برانگیز باشد و هر بیننده‌ای را که حتی قصد خرید ندارد، قلقلک بدهد.

یکی از مغازه‌دارها درباره رضایت از کاری که انجام می‌دهد،گفت: پدرم این کار را انجام می‌داد و من هم این کار را ادامه داده‌ام. بعد از من، پسرم همین کار را ادامه می‌دهد، زیرا کار دیگری در زاهدان نیست که بخواهیم انجام دهیم. خدا را شکر از کارمان راضی هستیم و لقمه‌ی بخور و نمیری داریم. بسیاری از فروشگاه‌های تاناکورای تهران هم اجناس‌شان را از ما تهیه می‌کنند.

او درباره این‌که لباس‌ها را چطور تهیه می‌کنند؟ توضیح داد: هر سه‌ماه یک‌بار به مرز پاکستان می‌رویم و گونی لباس‌ها را به‌شکل عمده می‌خریم. بعد از آن‌که در گونی‌ها را باز کردیم، لباس‌ها را تفکیک و روی چوب رختی آویزان می‌کنیم.

در این بازار به‌جز لباس‌های دست دوم، پارچه، لوازم آرایشی و بهداشتی و خوراکی‌هایی وارداتی هم به‌فروش می‌رسد.

حمید قبادی - مدیر کارگروه ساماندهی مد و لباس وزارت ارشاد - نیز درباره برنامه این کارگروه برای فروشگاه لباس‌های دست چندم یا تاناکورا در تهران و شهرهای دیگرگفت: این لباس‌ها از نظر بهداشتی و صنفی مغایرت صریح قانونی دارند و این موضوع قابل برخورد است، چون کارگروه موضوعات مهم‌تری دارد که باید به آن‌ها توجه کند، باید نهادهای صنفی در این زمینه برخورد لازم را انجام دهند.

قبادی با اشاره به آخرین اخباری که درباره این موضوع دارد، بیان کرد: اتحادیه پوشاک تهران اخطاریه‌های قانونی را به این فروشگاه‌ها ابلاغ کرده و تا آنجا که من مطلع هستم، حتی چند فروشگاه لباس‌های دست دوم در تهران پلمپ شده‌اند. این روند ادامه دارد و در برخی مواقع تشدید می‌شود.

البته بازار رسولی سال‌ها قدمت دارد و قبل از انقلاب هم بوده است؛ اما در کل، فروشگاه‌هایی که لباس دست دوم عرضه می‌کنند، هیچ تأییده‌ای ندارند و مرجع برخوردکننده با این موضوع اتحادیه پوشاک می باشد

 

تهیه شده در اداره مخابرات و فناوری اطلاعات فرودگاه بین المللی زاهدان